De Merode – wonen, werken en (be)leven in een prinsheerlijk platteland

Periode 01.11.2016 - 31.10.2019
Provincie Antwerpen, Limburg en Vlaams-Brabant
Gemeente Aarschot, Diest, Geel, Herselt, Hulshout, Laakdal, Scherpenheuvel-Zichem, Tessenderlo en Westerlo
Aanvrager Provincie Antwerpen
Subsidiebedrag 300.000 euro
Status Lopend

Situering en doelstellingen

De gemeenten Aarschot, Diest, Geel, Herselt, Hulshout, Laakdal, Scherpenheuvel-Zichem, Tessenderlo en Westerlo en de provincies Antwerpen, Limburg en Vlaams-Brabant bouwen sinds 2006 samen met een groot aantal actoren aan een aantrekkelijk en toegankelijk gebied. Het project bouwt verder op het landinrichtingsproject 'De Merode'. De verwevenheid van natuur, landbouw en erfgoed maakt de Merode aantrekkelijk om er te wonen, te werken en te recreëren. De verschillende woonkernen hebben er echter te kampen met verdwijnende detailhandel, vergrijzing en een gebrekkige mobiliteit. Daarnaast legt de verwevenheid van het landschap bijkomende druk op het ruimtegebruik en is er nog te weinig afstemming tussen de verschillende ruimtelijke processen die uitgevoerd worden.

Om deze uitdagingen aan te pakken, zal er met het strategisch project gewerkt worden aan een sterk partnerschap. Elke actor brengt een unieke instrumentenkoffer mee en de opmaak van thematische toolkits ondersteunt de realisatie van doelstellingen. De inwoners van de Merode staan centraal in het verhaal. Door gerichte communicatie- en participatie-acties worden zij niet alleen betrokken bij dit project, maar wil men via het project hen trots maken op de Merode. Zo kunnen de inwoners uitgroeien tot de beste gebiedsambassadeurs.

Met dit strategisch project wenst men de intergemeentelijke en interbestuurlijke samenwerking te verdiepen én uit te breiden naar het ruimtelijk beleid. De gemeenschappelijke visie die samen werd opgemaakt, resulteerde in een integraal plan voor het hele gebied. In het strategisch project worden de volgende vier doelstellingen vooropgesteld:

1. Veerkrachtige dorpskernen, met specifieke aandacht voor mobiliteitsarmoede, detailhandel, verdichting en verlinting.

2. Duurzame open ruimte, met specifieke aandacht voor ruimte voor (zachte) recreatie, waterberging en de verwevenheid tussen landbouw, natuur en erfgoed.

3. Het versterken van de streekidentiteit via een model van co-creatie zodat inwoners trots zijn op de Merode. We doen hiervoor beroep op individuele burgers én op het verenigingsleven zodat we tot een gedragen identiteit komen.

4. Experimenteren met alternatieve gebiedsfinanciering om de toekomst van het plattelandsprogramma niet volledig te laten afhangen van de financiële mogelijkheden van de betrokken overheden.

Resultaten

Voor de uitwerking van het strategisch project wordt het concept van de viersporenaanpak aangewend:

1. Visievorming: Om de gemeenschappelijke ontwikkelingsrichting en prioriteiten aan te geven wordt ernaar gestreefd om een algemeen kader op lange termijn op te bouwen.

2. Acties en projecten: Omwille van de continuïteit in het gebiedsprogramma worden daarnaast gelijktijdig concrete terreinacties vormgegeven en opgestart.

3. Samenwerking: Informatie-uitwisseling, participatie en besluitvorming zijn hierin de sleutelwoorden.

4. Communicatie: Een duidelijke, wervende informatieverstrekking die afgestemd en opgevolgd wordt vanuit het globale gebiedsprogramma.

Het eerste spoor werkt op het vormen van een langetermijnvisie voor het project. Er was oorspronkelijk weinig tot geen intergemeentelijke samenwerking rond de doelstellingen ‘veerkrachtige dorpen’ en 'duurzame open ruimte'. Ook ontbrak een operationeel bovenlokaal kader met bijhorende dynamiek in het projectgebied. Het strategisch project heeft daarom tot doel afstemming te zoeken tussen de in opmaak zijnde bovenlokale beleidskaders van de drie provincies die als bovenlokaal kader dienen.

Het tweede spoor behandelt de concrete acties en projecten. Uit de verkenningsfase zijn enkele concrete opportuniteiten voor uitvoering op het terrein gedetecteerd. Het gaat enerzijds om lopende of geplande acties, projecten of testcases in het Merodegebied. Anderzijds zijn uit de gesprekken met de partners ook enkele ruimtelijke opportuniteiten of knelpunten naar voor gekomen.

Het derde spoor waar continu op gewerkt wordt, is de samenwerking. Een langdurige, constructieve samenwerking kan immers een sterke impuls zijn voor de ontwikkeling van een gebied. Door plekken, projecten en investeringen uit welbepaalde sectoren te bundelen, kunnen snellere en betere resultaten geboekt worden. De projectstructuur werd daarom zo georganiseerd dat interdisciplinair overleg mogelijk is en er duidelijke afspraken kunnen gemaakt worden.

Het laatste en vierde spoor zet in op de communicatie van het strategisch project. Communicatie beslaat hier de brede zin van het woord en heeft tot doel de betrokkenheid van actoren en andere doelgroepen op een zo hoog mogelijk niveau te tillen om op die manier de draagkracht van het project te vergroten. Om de herkenbaarheid en vertrouwdheid te verhogen zullen de huisstijl en het logo van het plattelandsproject doorgetrokken worden binnen het strategisch project ‘De Merode: Wonen, werken en (be)leven in een prinsheerlijk platteland’.

Naast deze vier sporen worden meerdere pilootprojecten opgestart vanuit vier doelstellingen, verwoord in 'speerpunten'.

Rond het speerpunt veerkrachtige dorpen werden gemeentelijke initiatieven opgevolgd. Het afgeronde traject geWOONtebreker ‘Zorg en Wonen’ van de dienst Wonen van de gemeente Westerlo 2018 en het PDPO-project ‘veerkrachtige dorpen’ van de gemeenten Hulshout en Laakdal zijn hier voorbeelden van.

Een tweede speerpunt zet in op de duurzame open ruimte. Om zowel verdroging als wateroverlast het hoofd te bieden, wordt het geactualiseerde Sigmaplan ‘vallei van de Grote Nete’ uitgevoerd op het terrein. Dat plan maakt de realisatie van het natuur- en waterbergingsproject voor de vallei van de Grote Nete mogelijk. Vanuit het strategisch project wordt dit Sigmaproject opgevolgd en waar mogelijk, worden initiatieven aan elkaar gekoppeld. Ook de afstemming met het strategisch project Demervallei en Laak staat op de agenda.

Het derde speerpunt zet in op het versterken van de streekidentiteit. Om de betrokkenheid van de inwoners van het Merodegebied te vergroten, werd in juli 2018 vanuit het strategisch project een oproep gelanceerd naar de inwoners van de Merodegemeenten om hun mooiste plekje in te sturen. Daarnaast zijn meerdere gemeenten in het projectgebied actief bezig met een beleid rond trage wegen, wordt een uitbreiding van het wandelnetwerk 'de Merode' onderzocht en is de uitvoering van landinrichtingsprojecten gestart. Ook wordt jaarlijks de Merodehappening georganiseerd, waar jong en oud kan proeven van alle troeven van het Merodegebied. De overkoepelende vzw de Merode ondersteunt, ook financieel, verschillende lokale en particuliere initiatieven die de streekidentiteit bevorderen. Voorbeelden hiervan zijn het jaarlijkse tiendaagse Tapasfestival, het Verhalenfestival van 6 gemeenten, het Merodefestival met 9 muzikale erfgoedwandelingen, etc.

Het vierde en laatste speerpunt onderzoekt de mogelijkheid naar alternatieve gebiedsfinanciering. De stijgende bezoekersaantallen zorgen voor druk op het gebied, maar genereren anderzijds ook extra inkomsten voor lokale ondernemers. Binnen het project wil men onderzoeken hoe de toenemende kosten voor kwalitatief beheer gekoppeld kunnen worden aan de toenemende opbrengsten voor de gebiedsontwikkeling.

Coördinator:
Gertjan Roelants

Adres:

Provincie Antwerpen

Departement Vrije Tijd

Diestsebaan 28

2230 HERSELT 

tel: +32 470 20 54 68